Dystynkcje estetyczne – wyróżnienie i wykluczenie


Zakład Estetyki Instytutu Filozofii Wydziału Filozofii i Socjologii UMCS w Lublinie zaprasza do udziału w Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Dystynkcje estetyczne – wyróżnienie i wykluczenie 31 V - 3 VI 2019 r., Zakopane.

Na truizm zakrawa mówienie, że świat wspólnego życia nie jest jednorodny. Wyraźnie przecież rozpada się na różne klasy ekonomiczne, pola społeczne i grupy ideologiczne, a także estetyczne diaspory, lokujące się często na obrzeżach wielokulturowych społeczeństw. Według Pierre’a Bourdieu sferę społeczną stanowią nie tylko względnie zamknięte grupy interesów, ale także wspólnoty smaku estetycznego opartego na zróżnicowanym kapitale kulturowym. W takim ujęciu określona estetyka jest pochodną uprzednio już ustanowionych granic i przypisanych miejsc, a smak estetyczny stanowi statyczny emblemat funkcjonujących różnic i podziałów. Można na tę relację spojrzeć także w odwróconym porządku i potraktować estetykę jako gest ustanawiający dany układ społeczny. Interwencje estetyczne mogą dokonywać redystrybucji współrzędnych doświadczenia codziennego – modyfikować bądź ustanawiać relacje, wprowadzać nowe formy widzialności wspólnego świata i tym samym zmieniać jego kształt.

Celem konferencji jest próba odpowiedzi  na pytanie jak czynniki estetyczne wpływają na podziały dzisiejszego świata. Troską społeczeństw współczesnych jest rozpoznanie źródeł zjawiska  wykluczania w możliwie najszerszym zakresie. Procesy estetyzacji rzeczywistości, uznawane  za istotny rys naszych czasów sugerują  uwzględnienie wśród przyczyn  rozwarstwienia społecznego i zmian w kulturze również  sfery estetyczności. Jest to zagadnienie tym bardziej interesujące, że w późnej nowoczesności eksponowanie jej estetycznego wymiaru pociąga za sobą obniżenie rangi wielu estetycznych kategorii z pięknem na czele.  Symptomem  obecnego rozumienia  aisthesis jest, między innymi,  renesans  pojęć  gustu i smaku, wzmożone zainteresowanie cielesnością i jednostkowym doświadczeniem estetycznym. Czy filozoficzna i estetyczna perspektywa łącząca fenomeny estetyczne – od percepcji zmysłowej przez zjawiska życia codziennego po problemy etyczne i polityczne – jest ilustracją przemian w myśleniu czy jedynie nową formą dyskursu dominującego? Jeśli dystynkcja estetyczna ustanawia różnicę i generuje wykluczenie, to czy potrafi ją znosić i być inkluzyjną? Jaką rolę w tych procesach odgrywa sztuka, dyskursy  jej towarzyszące oraz instytucje legitymizujące jej wartość?  Kto reprezentuje władzę sądzenia i zarządza dystynkcjami w przestrzeni publicznej? Jakimi regułami rządzi się zróżnicowanie estetyczne w mieście?

Zapraszamy  do interdyscyplinarnej dyskusji teoretyków, artystów i praktyków życia społecznego , wszystkich tych, którzy swoją wiedzą i doświadczeniem chcieliby poszerzyć diagnozę procesów wykluczania i zaproponować własną wizję przeciwstawienia się im.


Kierownik naukowy konferencji: prof. dr hab. Teresa Pękala
Sekretarz konferencji: dr Rafał Czekaj


Proponujemy ramową formułę następujących tematów:

  1. Filozoficzna tradycja wyróżnienia sfery estetycznej i jej autonomizacji  a ponowoczesne koncepcje kwestionujące zasadę  tej odrębności. Doświadczenie estetyczne we współczesnych teoriach filozoficznych jako doświadczenie scalające:  egzystencjalne, etyczne i praktyczne. Dziedzictwo filozoficzne nowoczesnych koncepcji sztuki   i postmetafizyczne ich rewizje: filozofia tożsamości i różnicy, inteligibilności i zmysłowości . Koncepcje odróżnicowania.
  2. Estetyczność w zestetyzowanej rzeczywistości. Dystynkcje estetyczne jako dystynkcje społeczne. Wartość estetyczna w procesach dyferencjacji dóbr symbolicznych.  Piękno jako dobro łączące, wyróżniające czy wykluczające? Teoretyczne i  praktyczne strategie   oporu wobec  hiperestetyczności.     „Obecność”,  „inność” , „wygląd”,  „postrzeganie zmysłowe” i  „postrzeganie estetyczne” , „wyobrażenie” i „imaginacja” oraz inne kategorie estetyki obecności fenomenalnej w dyskursie o różnicy, odróżnieniu, graniczności i jej odczuwaniu. Gust i smak jako kategorie dystansu społecznego. Historyczne hierarchie zmysłów jako model rozwarstwienia społecznego. Dystans i bliskość – zwrot ku wielosensoryczności a przemiany w kulturze zachodniej.  Somaestetyka  i renesans kategorii smaku w teoriach doświadczenia estetycznego  jako doświadczenia życiowego. Smak i jedzenie jako sztuka.
  3. Trudne związki estetyczności z artystycznością – historia, stan obecny. Sztuka a podziały i hierarchie społeczne – historia, stan obecny.  Teoretyczne ramy rzeczywistości artystycznej – jak powstają „pola sztuki”? Zależność między stopniem autonomii sztuki a jej miejscem w przestrzeni kulturowej.  Ciągłość i zerwanie , całość i fragment, oryginał i kopia  - ambiwalencja postaw w sztuce i teoriach estetycznych.  Casus historii awangardy jako  zerwania porządku symbolicznego i  jej ponowoczesne interpretacje.  Sztuka  poauratyczna – krytyczny dystans i różnica czy instytucjonalne zawłaszczenie.  Doświadczenie estetyczne  w przestrzeni sztuki współczesnej. „Wspólnoty estetyczne”  wokół dzieł różnych sztuk , wysokiego i niszowego obiegu.  Sztuka na rynku dóbr symbolicznych – od utopii do przemocy.  „Komercyjne” i „niekomercyjne”  w podziałach estetycznych i rynkowych.  Dialektyka wyróżniania się w świecie sztuki. Kto pisze historię sztuki  - rola teorii  i instytucji sztuki w dyskursie uznania i wykluczania. 
  4. Dystynkcje estetyczne w przestrzeni publicznej – kto reprezentuje  władzę  sądzenia? Jak wspólny smak estetyczny, styl życia i udział w konsumpcji dóbr kultury wpływają  na powstawanie grup interesów w sporze o przestrzeń publiczną. Mechanizmy estetycznego wykluczenia diaspor kulturowych w przestrzeni miejskiej. Przestrzeń architektoniczna w wymiarze  estetycznym jako dopełnienie  koncepcji przestrzeni kulturowej  Przestrzeń publiczna jako wyraz pozycji sztuki  w dyskursie władzy. Przestrzeń publiczna w zbiorowym doświadczeniu – percepcja estetyczna jako dyspozycja wyróżnionej grupy w społecznej hierarchii wobec innych sposób obecności i interpretacji użytkowników przestrzeni.